Mistig
Blog,  Reizen

De verleidster en de sluipmoordenaar

Vandaag ben ik het zicht even kwijt. Letterlijk. Het is bewolkt, mistig en regenachtig en door het slechte weer is er van mijn normaal gesproken zo fraaie uitzicht weinig over. Ook in figuurlijke zin laat het zicht hier bij vlagen te wensen over. Dit land verleidt je met haar schoonheid en maakt je mens, maar ze kan zich ook zomaar ontpoppen als sluipmoordenaar. Wanneer? Dat weet je niet… Misschien nooit, maar het kán. Sla de kranten open en je leest erover: verkrachtingen, moorden, plaasmoorde (boeren en hun gezinnen die wreed mishandeld en daarna vermoord worden).

Rondfietsen bij Mamelodi

“Ach, het kan ook gevaarlijk zijn om ’s avonds in Amsterdam op verkeerde plaatsen rond te lopen. Je zult de eerste niet zijn die bedreigd wordt door een junk met een vuile injectiespuit of een mes.” Dat was vaak mijn antwoord als ik in de afgelopen tijd de vraag kreeg of Zuid-Afrika geen gevaarlijk land is. En dat antwoord is waar, maar érgens is het het halve verhaal.

“Net als in Amsterdam, dus. Ga niet naar verkeerde plekken, en de kans is klein dat jou iets overkomt”

In het Zuid-Afrika waarin ik opgroeide, was je in veel gevallen veilig, mits je niet op verkeerde plekken kwam. Ik heb het dan over de jaren ‘80 en ’90. Wij konden als blank gezin prima naar een zendingskerk in Mamelodi of Soshanguve, ‘zwarte leefgebieden’ bij Pretoria. Rondfietsen in de buurt van diezelfde wijk werd afgeraden, maar we deden het wél. Zonder dat er iets gebeurde. Net als in Amsterdam, dus. Ga niet naar verkeerde plekken, en de kans is klein dat jou iets overkomt. Maar nu?

Pretoria
In het Zuid-Afrika van nu kunnen veel plaatsen ineens de ‘verkeerde plaats’ worden. (Foto: Unsplash)

Aan de orde van de dag

In maart 2008 bezocht ik Zuid-Afrika ook, samen met een goede vriend. De eerste dagen logeerden we bij familie van mij in Pretoria en ik weet nog goed hoe we direct de allereerste avond een schokkend bericht kregen. Een jonge man die ik kende van vroeger, was doodgeschoten bij een overval. Verkeerde plaats, verkeerde tijd. Maar dit keer gold: had hij kunnen weten dat hij gevaar liep? Nee, ik denk het niet. Ook het leven kan soms ‘mistig’ zijn, dan heb je domweg slecht zicht. En dan rijd je wellicht in een sloot die je bij goed zicht gewoon gezien had… of erger.

“Er bestaan nog steeds ‘verkeerde plekken’ en ik benijd de mensen niet die daar wonen”

Schietpartijen, autokapingen, overvallen en verkrachtingen zijn in Zuid-Afrika intussen aan de orde van de dag. Er bestaan nog steeds ‘verkeerde plekken’ en ik benijd de mensen niet die daar wonen. Gisteren las ik op Nuus24.com over een schietpartij tussen bendes in het Kewtown-gebied van Kaapstad. Daarbij raakte een baby van vijf maanden, alsook haar tante en oom, gewond door verdwaalde kogels.

Werk mee, of we verkrachten jullie

Toch zijn er veel meer plekken die het ene moment veilig lijken, en het andere moment zomaar een ‘verkeerde plek’ worden. Beeld.com had gisteren een bericht uit Sasolburg, waar een pedicure en haar klant overvallen werden. Ze kregen te horen: “Werk mee, of we verkrachten jullie”.

“Er is mij hier nog nooit iets overkomen. Maar jy moet net nie stupid wees nie”

De afgelopen dagen trok ik op met Marco, een schoolvriend uit Pretoria, die inmiddels zijn geld verdient in de wijnbusiness in Paarl. Tijdens één van onze autoritten, vroeg ik hem hoe veilig Paarl is. Hij zei diplomatiek: “Redelijk veilig. Er is mij hier nog nooit iets overkomen. Maar jy moet net nie stupid wees nie.” Een antwoord dat de indruk wekt dat je het vooral zelf in de hand hebt, zolang je geen stupid gedrag vertoont. Ik zweeg, maar twijfelde of dit echt zo is.

Colette en Marco
Colette (links) en Marco (rechts) kregen allebei al eens een pistool tegen hun hoofd.

Een mindset

Woensdagavond aan de bar van de Du Toitskloof Logde, net buiten Paarl, ontdekte ik dat het bij Marco een mentaliteitskwestie is. Meer dan tien jaar terug kreeg hij een pistool tegen zijn hoofd gedrukt toen hij aan het golfen was. Maar waar anderen jarenlange trauma’s aan zo’n gebeurtenis overhouden, zei hij: “Je moet je eroverheen zetten. Anders verlies je en heb je er altijd last van. Dan blijf je bang”. Het lukte hem het voorval achter zich te laten. “As ek nou gaan gholf speel, pla dit my nie meer nie. Maar dis ’n mindset.”

“Een klein jaar geleden raakte ze tijdens een wandeling verzeild in een overval, waarbij met messen gedreigd werd”

Eén van zijn vriendinnen, Colette, slaagt er minder goed in om die mindset te bereiken. Ook zij kreeg ooit een pistool tegen haar hoofd. En een klein jaar geleden raakte ze tijdens een wandeling verzeild in een overval, waarbij met messen gedreigd werd. De jongen met wie ze aan het wandelen was, riep dat ze weg moest rennen. “Maar ek kon nie”, vertelt ze. “Ik kan iemand om wie ik geef niet in zo’n situatie achterlaten door zelf weg te rennen.” Het resultaat is een klein angsttrauma. De route die ze liep toen ze werd bedreigd, vermijdt ze al maanden.

Doodschieten bij de rechtbank

In een boekwinkel kwam ik vorige week een exemplaar van Woensdag tegen, geschreven door Elsabet Louw. In het boekje beschrijft ze haar verkrachting in de wc’s van een winkelcentrum. Hoe in de weken daarna ontreddering omsloeg in haat. Zó erg, dat ze haar verkrachter – die inmiddels opgepakt was – wilde doodschieten bij de rechtbank. Maar ze maakte een omslag mee. Creëerde ruimte voor haar trauma en leerde hoe ze haar verkrachter moest vergeven. Vanuit het begrip voor het gegeven, dat mensen vaak niet weten wat ze doen.

“Ek haat die daad wat jy aan my gepleeg het en ek vergewe jou, want ek dink regtig nie dat jy weet wat jy doen nie”

Ze sluit Woensdag af met een open brief aan een verkrachter en een open brief aan een verkrachte vrouw. Aan de verkrachter schrijft ze: “Jy het die reg om volgens jou eie keuses te leef. Maar besef jy dat ons as vroue ook daardie selfde reg het? Jy ontneem ons daardie reg as jy ons verkrag. (…) Dis moeilik om jou nie te bly haat nie, maar ek haat die daad wat jy aan my gepleeg het en ek vergewe jou, want ek dink regtig nie dat jy weet wat jy doen nie.”

Woensdag
In Woensdag beschrijft Elsabet Louw haar verkrachting in de wc’s van een winkelcentrum.

Van binne kan opvreet

De verkrachte vrouw geeft ze mee: “Ek weet hoe jy die man haat wat jou verkrag het. Maar ek weet ook dat die haat jou van binne kan opvreet, stukkie vir stukkie vir stukkie. Dit is nie die moeite werd nie, vriendin.”
Het zijn de heftige verhalen van een prachtig land. De stories die velen liever niet horen, want dat verpest hun vakantie of verblijf. Ik kies ervoor om ze wél te willen horen. Want ik wil weten wat er gebeurd is met het land waar ik ooit zo van hield.

Buiten klaart het inmiddels op. Gelukkig. Het zicht wordt beter, de lucht wordt blauwer en de zon gluurt langs de wolken. Ik heb zin om naar buiten te gaan. Een regel uit een liedje van Ede Staal borrelt in mij omhoog:

“’t Het nog nooit zo donker west, of ’t wer altied wel weer licht”